Sanneke Brouwers  
     
  Menu  
 

Toespraak aalmoezenier Sanneke Brouwers, ter gelegenheid van de 32e Dodenherdenking op 7 september 2019

 

Het is onze jaarlijkse nationale Indië-herdenking. Maar misschien is onze geschiedenis in Nederlands-Indië dagelijks in uw gedachten, lijf, hart. Of aanwezig in uw huis.

We zijn hier om verhalen te delen. Want we moeten nooit vergeten hoe iedere oorlog ingrijpt op levensverhalen van mensen als wijzelf.

In mijn werk als aalmoezenier hoor ik veel van deze ingrijpende verhalen. Hoe een oorlog het leven van een veteraan bepaalt, en van zijn partner, kinderen, nabije omgeving.
De herinneringen aan Nederlands-Indië blijven voor wie het meemaakte levendig. Beeld en geluid, geuren en kleuren staan in het geheugen gegrift. Voor wie er niet bij waren, zijn deze verhalen, als ze al worden verteld, moeilijk voorstelbaar; als schaduwen.

Het Javaanse woord voor schaduw of schim is wajang. Het beeld van de wajangpoppen en het schimmenspel past onze herdenking. Misschien heeft u een wajang pop thuis, wij wel. Het dagelijkse bewijs van de vervlochten Nederlands-Indische geschiedenis in de Nederlandse huizen.

De wajang pop is tweedimensionaal. Zij geeft slechts een schaduw, een beperkt beeld, van de werkelijkheid. Zo is het ook met uw verhalen, veteraan. Ons voorstellingsvermogen wordt op de proef gesteld om uw ervaring te verstaan.

Touwtjes laten de pop bewegen. Voelen militairen zich niet ook vaak met handen en voeten gebonden aan een mandaat of doel dat van bovenaf wordt bepaald? De politiek schrijft het script, de militair is de actor.

De wajangpop treedt op in het spel van licht en donker. Net als de militair die wordt ingezet waar dreiging is. Grenzen tussen donker en licht zijn vaak vloeiend. Militairen tasten naar het verschil tussen goed en kwaad. Zoals ook het wajang-poppenspel de strijd tussen goed en kwaad verbeeldt.

Sommige veteranen nemen schimmen van de uitzending mee. Ervaringen die bijblijven als een schaduw. Het is het schemergebied dat ons bezig houdt.

Onze wajangpop heeft twee gezichten. Zoals wij allemaal meerdere gezichten hebben: mannelijk en vrouwelijk, blij en bedroefd, een militair en een persoonlijk gezicht... En wat is ons ware gezicht?

Binnen de krijgsmacht tonen we graag ons sterke gezicht. Toch zullen veteranen herkennen hoe tijdens een uitzending maskers afvallen en we ons niet langer kunnen verschuilen achter een façade.

Dit zien we terug in de manier waarop militairen naar elkaar salueren. We kunnen ons voorstellen dat in de tijd van ridders en harnassen deze beweging nodig was om het vizier te openen en elkaar in de ogen te kijken. Vriend of vijand? Wie ben jij?

Ook de vijand heeft een gezicht. Al kijken we daar liever niet naar en noemen we hem ‘target’. Ik denk aan het eerste hoofdstuk in de Bijbel; de ruzie tussen Kaín en Abel die leidt tot een moord. Wanneer Kaïn in conflict komt met zijn broer Abel staat er: ‘Zijn blik werd donker, hij laat zijn gezicht zakken’ (Gen 4:5). Kaïn verbreekt letterlijk de verbinding met Abel. Hij kijkt hem niet meer aan. Vanuit deze verbroken relatie is geweld mogelijk.

Relaties zijn dus van levensbelang en dit houdt niet op wanneer iemand sterft.
Daarom zijn we nu hier!
Om namen en gezichten te herinneren.
Om hen die hebben gestreden in dienst van ons koninkrijk te erkennen.

Wij denken in het bijzonder aan hen die stierven in de strijd. Wij staan in de schaduw van hen die hun leven gaven in dienst van de vrede. Moge zij zijn opgenomen in het eeuwige licht van het koninkrijk van God.

Laten wij hun vredeswerk voortzetten door elkaar met open vizier tegemoet te treden. Met open oren voor elkaars verhalen. En een open hart om het zeer te delen.
Omdat verbinding de eerste stap is naar de vrede.
Omdat we geloven dat, net als in het wajang poppenspel, de goede krachten zullen overwinnen. Omdat we geloven dat, net als in de Bijbel, het licht schijnt in de duisternis en de duisternis zal het licht niet overwinnen. Amen. 

 
  copyright